DOCUMENTEN BOKKENRIJDERS


BEELDVORMING

EntreeDocumentenBeeldvorming

Theo Engelen 'De Bokkerijders tijdens het Ancien Rťgime'


 

...
Vanaf het begin heeft de bende  sterk tot de verbeelding van de bevolking gesproken, zoals moge blijken uit de beschrijvingen die onmiddellijk van tijdgenoten volgden in gedichten en dagboeken. In 1779 reeds onderneemt de Schaesbergse pastoor Jan Arnold DaniŽls onder de schuilnaam Sleinada een poging de geschiedenis van de Bokkerijders te schrijven en sindsdien zijn er met niet aflatende regelmaat geschriften over de bende verschenen.
Bestudeert men deze werken, dan zijn er een aantal elementen in aan te wijzen die in het licht van de ontwikkeling in de geschiedwetenschap wellicht als verouderd moeten worden bestempeld. Allereerst blijkt men bij de beschrijving van de bende zelden los te komen van een 'histoire ťvenementelle'. Men rijgt als het ware oppervlakteverschijnselen in chronologische volgorde aan elkaar, zonder daarbij aandacht te besteden aan de eronder liggende conjuncturele  verschijnselen. Toch moeten deze ontwikkelingen op middellange en lange termijn als voornaamste voedingsbodem gezien worden evenementiŽle erupties als de optredens van de bende.
Ook qua tijd en plaats was men beperkt. Een analyse van het verschijnsel van de misdadigersbende dient rekening te houden met de toestand in andere tijden en gebieden. Door te eenzijdig zijn blikveld te beperken tot de regionale gebeurtenissen in de 18de eeuw komt men er toe de situatie als uniek te beschouwen en daarom uit het grote verband van de hierboven aangegeven conjuncturele en structurele ontwikkelingen te halen. Een derde kenmerk van de over de Bokkerijders verschenen literatuur is de beperkte (hoewel begrijpelijke) keuze van het bronnenmateriaal. Deze vertonen echter vele lacunes en gezien de gebrekkige en veel bekritiseerde gerechtsprocedure van de onderhavige tijd is de twijfel niet ongegrond dat de wel aanwezige archieven een irreŽel of op zijn minst eenzijdig beeld van de Bokkerijders geven.
Een wezenlijk onderdeel van de beschrijving van de bende is de verwijzing naar een mogelijk revolutionaire aard van de Bokkenrijders, dan wel hun banden met de vroegere hekserij. Sleinada opent de rij door te verwijzen naar de suspecte brieven van bendeleider Kerckhoffs en een plotselinge uitval naar de verlichte ideeŽn. Vrijwel alle schrijvers die nadien over de bendes spraken opperen gelijkluidende, meestal zeer vaag gehouden vermoedens in die richting. Als in 1974 Ben Lindekens zijn visie op de Bokkerijders het licht doet zien, verwijt hij de oudere auteurs zelfs niet ver genoeg te zijn gegaan. Volgens hem is men blijven staan aan de afgrond van godsdiensthaat en hekserij, waarvan men het bolster niet durfde openbreken. Zowel banden met hekserij als een revolutionaire gezindheid van de Bokkerijders lijken Lindekens aannemelijk.
Ook in 1774 verscheen van J.C.G.M. Jansen 'Bokkerijdersprocessen. Grootste gerechtelijke misgreep uit de Limburgse geschiedenis'. Voor het eerst wordt hierin het optreden en de aspiraties van de Bokkerijders gerelativeerd tot misdaden uit armoede en wordt de gerechtelijke procedure aan de kaak gesteld. Het zal in deze geest zijn dat in de rest van dit artikel over de Bokkenrijders wordt gepraat. Maar het verdient aanbeveling in eerste instantie te rade te gaan bij E.J. Hobsbawm, die sinds het verschijnen van zijn 'Bandits' als autoriteit op het gebied van banditisme beschouwd mag worden. De Bokkerijders kunnen ondergebracht worden onder de door hem gebruikte term 'social bandits', bandieten die weliswaar in de ogen van de autoriteiten misdadigers waren, maar die binnen de plattelandssamenleving blijven, zelden de kleine boeren tot object van hun roofzucht maken en door het volk duidelijk getolereerd, zo niet bewonderd worden. Deze solidariteit met de bendeleden blijkt uit de klachten van de gerechtsdienaren dat d opsporingen bemoeilijkt worden door de onwil van de bevolking om inlichtingen te verschaffen omtrent de verblijfplaats van de gezochten.
...
Als groep zijn de bandieten niet veel meer dan symptomen van crises en spanning in hun samenleving, ze bieden geen nieuwe samenleving, maar trachten het hoofd te bieden aan bepaalde omstandigheden.

...

Theo Engelen
De Bokkerijders tijdens het Ancien Rťgime
  Tijdschriftvoor sociale geschiedenis mei 1977


 

Naar boven

Email








INHOUD

Afstammelingen van Bokkenrijders

ENTREE

Verzameld door John van Eekelen
Tekeningen © Maaike van Eekelen

REGISTER